Es-Sabûr, “çok sabırlı, cezalandırmada acele etmeyen” anlamına gelir. Esmâ-i Hüsnâ listesinin son ismidir. Allah, kullarının hatalarını görür ama hemen cezalandırmaz; onlara tövbe ve düzelme için zaman tanır.
Arapça Yazılışı ve Zikri
الصَّبُورُ
Zikir olarak “Yâ Sabûr” şeklinde okunur. Esmâ-i Hüsnâ’nın 99 isimlik listesi Tirmizî’nin rivayetinde yer alır (Tirmizî, Deavât, hadis no. 3507); Es-Sabûr bu listenin son ismidir.
Es-Sabûr ile El-Halîm Arasındaki Fark
Bu iki isim birbirine yakındır. Âlimler aralarındaki farkı şöyle açıklamıştır: El-Halîm isminde cezanın hiç verilmemesi ihtimali öne çıkar. Es-Sabûr isminde ise cezanın vakti gelene kadar ertelenmesi anlamı vardır. Her iki isim de Allah’ın kullarına tanıdığı mühleti anlatır.
Kur’an’da Sabır
Es-Sabûr ismi Kur’an’da isim olarak geçmez; hadisteki 99 isim listesinde yer alır. Sabır kavramı ise Kur’an’da yüzden fazla yerde geçer.
“Ey iman edenler! Sabır ve namazla yardım isteyin. Şüphesiz Allah sabredenlerle beraberdir.”
(Bakara, 2/153)
“Andolsun ki sizi biraz korku, açlık, mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltme ile deneriz. Sabredenleri müjdele. Onlar, başlarına bir musibet geldiğinde ‘Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz’ derler.”
(Bakara, 2/155–156)
“Sabredenlere mükâfatları hesapsız ödenecektir.”
(Zümer, 39/10)
Sabrın Üç Çeşidi
İslam âlimleri sabrı üç başlıkta ele almıştır:
- İbadete sabır: Namaz, oruç gibi ibadetleri düzenli ve devamlı yapmak
- Günahtan uzak durmaya sabır: Nefsin isteklerine karşı direnmek
- Musibete sabır: Hastalık, kayıp, yoksulluk gibi sıkıntılara isyan etmeden katlanmak
Bu ayrım, sabrın sadece “katlanmak” olmadığını, aynı zamanda aktif bir çaba olduğunu gösterir.
Kur’an’da Sabrın Örnekleri: Peygamberler
| Peygamber | Sabrın konusu | Âyet |
|---|---|---|
| Hz. Eyyûb | Uzun süren hastalık ve kayıplar. “Biz onu sabırlı bulduk; ne güzel kuldu!” | Sâd, 38/44 |
| Hz. Yakûb | Oğlu Yûsuf’u kaybetmesi. “Artık bana düşen güzel bir sabırdır.” | Yûsuf, 12/18 |
| Hz. Yûsuf | Kuyu, kölelik ve zindan yılları | Yûsuf, 12/90 |
| Hz. Muhammed (s.a.v.) | Tebliğ yolundaki eziyetler. “Azim sahibi peygamberlerin sabrettiği gibi sabret.” | Ahkâf, 46/35 |
Hz. Yakûb’un “sabrun cemîl” (güzel sabır) ifadesi, müfessirlerce “şikâyet etmeden, Allah’a dayanarak gösterilen sabır” olarak açıklanmıştır. Hz. Yakûb’un “Ben derdimi ve hüznümü yalnızca Allah’a açarım” (Yûsuf, 12/86) sözü, sabrın üzüntüyü yok saymak değil, onu doğru adrese götürmek olduğunu gösterir.
Hadislerde Sabır
Hadislerde Sabır
“Hiç kimseye sabırdan daha hayırlı ve daha geniş bir nimet verilmemiştir.”
Kaynak: Buhârî, Zekât; Müslim, Zekât.
Peygamber Efendimiz, çocuğunun kabri başında ağlayan bir kadına sabretmesini söylemiş, kadın onu tanımadan karşılık vermişti. Sonra Efendimiz’i tanıyınca özür dilemeye geldiğinde şu cevabı aldı: “Sabır, musibetin ilk anında olandır.”
Kaynak: Buhârî, Cenâiz; Müslim, Cenâiz.
Bu hadis, sabrın asıl değerinin acının ilk anında gösterildiğini anlatır.
Sabır Pasiflik Değildir
Sabır bazen yanlış anlaşılır ve “hiçbir şey yapmadan beklemek” olarak görülür. Oysa Kur’an’daki sabır örnekleri tam tersini gösterir. Hz. Yakub oğlunu kaybettiğinde “güzel sabır” (Yûsuf, 12/18) dedi ama aramayı bırakmadı; oğullarına “Gidin, Yusuf’u ve kardeşini araştırın” (Yûsuf, 12/87) dedi. Sabır, elden geleni yaparken isyan etmemek ve ümidi kaybetmemektir.
Es-Sabûr İsminin Hayata Yansıması
- Öfkede acele etmemek: Allah bile cezada acele etmezken, insanın karşısındakine anında tepki vermesi uygun değildir.
- İnsanlara zaman tanımak: Hata yapan birine düzelmesi için fırsat vermek.
- Sonuca güvenmek: Sabrın karşılığının “hesapsız” olduğunu bilmek.
Musibet Anında Okunacak Dua
Ümmü Seleme’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz musibete uğrayan kişinin şöyle demesini tavsiye etmiştir:
“İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn. Allâhümme’cürnî fî musîbetî ve ahlif lî hayran minhâ.”
“Biz Allah’ınız ve O’na döneceğiz. Allah’ım! Bu musibetimde bana ecir ver ve bana bundan daha hayırlısını nasip et.”
Kaynak: Müslim, Cenâiz.
Musibet Anında Okunacak Dua
إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ، اللَّهُمَّ أْجُرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَأَخْلِفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا
Okunuşu: İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn. Allâhümme’curnî fî musîbetî ve ahlif lî hayran minhâ.
Anlamı: “Biz Allah’a aidiz ve O’na döneceğiz. Allah’ım! Bu musibetimde beni ecirlendir ve bana ondan daha hayırlısını ver.”
Hz. Ümmü Seleme eşi Ebû Seleme’yi kaybettiğinde bu duayı okumuş ve Allah ona Peygamber Efendimiz’le evlenmeyi nasip etmiştir (Müslim, Cenâiz, hadis no. 918).
İlgili Yazılar
- Esmâ-i Hüsnâ Nedir? Allah’ın 99 İsmi ve Anlamları
- El-Vedûd İsmi: Allah’ın Sevgisi Üzerine
- Lâ Havle ve Lâ Kuvvete İllâ Billâh
Kaynakça
- Kur’ân-ı Kerîm, Bakara 2/153-156; Zümer 39/10; Sâd 38/44; Yûsuf 12/18, 86, 90; Ahkâf 46/35.
- Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh: Zekât, Cenâiz.
- Müslim, el-Câmiu’s-sahîh: Zekât, Cenâiz.
- Tirmizî, es-Sünen, Deavât.
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.