İslam inancında melekler, Allah’ın nurdan yarattığı, günah işlemez, ibadetden asla yorulmayan ve emredildikleri her işi yerine getiren mukaddes varlıklardır. Onlar, gâip alemden bizim dünyamıza kadar uzanan geniş bir kainat düzeninin işleyişinde kilit roller oynarlar. Bu yazıda meleklerin yaratıllışları, özellikleri, görevleri ve bilinen isimleri Kur’an ve sahih Sünnet ışığında özetlenecektir.
Meleklerin Yaratılışı ve Özellikleri
Kur’an-ı Kerim’de meleklerin nurdan yaratıldığı beyan edilir. Hz. Âişe (r.a.)’den rivayet edilen hadiste Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
خُلِقَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورٍ
Okunuşu: Hulikati’l-malaikatu min nurin
Anlamı: Melekler nurdan yaratılmıştır.
Kaynak: Müslim, Zühd, 72
Melekler cinsiyetten münezzeh, yeme-içme ihtiyacı duymayan, Allah’ın emrine itaatten asla çıkmayan varlıklardır (Kur’an, 66/6; 21/26-27). Onlar, Allah’ı tesbih ve takdis etmekte devamlıdırlar (Kur’an, 21/20; 41/38). Meleklerin sayısı hakkında kesin bilgi yoktur; ancak hadislerde “Rabbinin askerlerini başkası bilmez” (Müslim) denilerek sayısızlıkları vurgulanır. Melekler, Allah’ın arşını taşıyanlar (Kur’an 69/17) ve cennet kapılarında görevli olanlar (Kur’an 39/73) gibi çeşitli mertebelere sahiptirler.
Meleklerin Görevleri
Meleklerin görevleri vahiy getirmek, kulları korumak, işleri kaydetmek, ruh kabzetmek ve ahiret olaylarını idare etmek gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. Kur’an’da “Rablerinin emrini geçmezler, emredildiklerini yaparlar” (66/6) denilerek mutlak itaatleri vurgulanır.
Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
إِنَّ لِلَّهِ مَلَائِكَةً يَطُوفُونَ فِي الطُّرُقِ يَلْتَمِسُونَ أَهْلَ الذِّكْرِ
Okunuşu: Inna lillahi malaikatan yatufuna fi’t-turu yaltamisu ehle’z-zikr
Anlamı: Şüphesiz Allah’ın yollarında dolaşan, zikir ehlibini arayan melekleri vardır.
Kaynak: Buhârî, Deavat, 66
Arşın taşıyıcıları (Kur’an 69/17), cennet ve cehennem kapılarında muhafızlar (Kur’an 39/71-73), yağmur ve rüzgarı idare edenler (Mikail), vahiy getirenler (Cebrail), ruh kabzedenler (Azrail), kabirde soruşturanlar (Münkir-Nekir), işleri yazanlar (Kiramen Katibin) gibi görevler üstlenirler.
Bilinen Melekler ve Görevleri
Kur’an ve Sünnet’te isimleri zikredilen başlıca melekler ve görevleri şöyledir:
| Melek | Görevi | Kaynak |
|---|---|---|
| Cebrail (a.s.) | Vahiy getirme, peygamberleri destekleme | Kur’an 2/97-98; Buhârî, Bed’ül-Halk, 6 |
| Mikail (a.s.) | Doğa olaylarını (yağmur, rüzgâr vb.) idare etme | Kur’an 2/98; Tirmizî, Tevfîk, 1 |
| İsrafil (a.s.) | Sur’u üflemek (Kıyamet ve diriliş) | Müslim, Cenne, 28 |
| Azrail (a.s.) | Ruhları kabzetme (Melekü’l-Mevt) | Kur’an 32/11; Buhârî, Cenâiz, 57 |
| Münkir – Nekir | Kabirde soruşturma | Tirmizî, Cenâiz, 70; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 57 |
| Kiramen Katibin | İnsan işlerini kaydetme (sağ ve sol) | Kur’an 50/17-18; 82/10-12 |
| Malik | Cehennem’in bekçisi | Kur’an 43/77; Müslim, Cenne, 41 |
| Rıdvân | Cennet’in bekçisi | Tirmizî, Cenne, 8 |
Meleklerle İlgili Yaygın Yanılgılar
- Melekler Allah’ın kızıdır: Yanlıştır. Kur’an bu iddiayı reddeder (16/57; 43/19).
- Melekler isyankar olabilir: Yanlıştır. Melekler Allah’ı asla isyan etmezler (66/6). İblis cinlerden olup melek değildir (18/50).
- Her melek kanatlıdır: Kur’an “iki iki, üç üç, dört dört kanatlı” (35/1) buyurur; ancak bu meleklerin yaratılış biçimlerini ifade eder, hepsinin kanatlı olduğu anlamına gelmez.
- Melekler evlenir mi? Hayır. Melekler cinsiyetten münezzeh, evlenme, doğurma gibi insanlara has ihtiyaçlardan uzaktır (Kur’an 43/19).
Sık Sorulan Sorular
Melekler günah işler mi?
Hayır. Melekler nurdan yaratılmış, nefsleri olmayan ve Allah’ın emrine mutlak itaat eden varlıklardır; günah işlemek onlar için söz konusu değildir (Kur’an 66/6; 21/26-27).
Melekler görülebilir mi?
Asli halleriyle gözle görülemezler; ancak Allah izniyle insan şeklinde tecelli edebilirler (Örn: Cebrail’in Dihye el-Kelbi şeklinde görünmesi, Buhârî, Bed’ül-Halk, 6).
Melek sayısı belli midir?
Kesin sayısı sadece Allah’ın bilmesindedir. Resulullah (s.a.v.) “Rabbinin askerlerini başkası bilmez” buyurmuştur (Müslim, Cenne, 28).
Kaynakça
- Kur’an-ı Kerim (ilgili ayetler: 2/30-34, 97-98; 6/61; 16/2, 57; 18/50; 21/20, 26-27; 32/11; 35/1; 41/30-32, 38; 43/19, 77; 50/17-18; 66/6; 74/30-31; 82/10-12)
- Sahih-i Buhârî (Bed’ül-Halk, Deavat, Cenâiz kitapları)
- Sahih-i Müslim (Zühd, Cenne kitapları)
- Sünen-i Tirmizî (Tevfîk, Cenâiz, Cenne kitapları)
- Sünen-i Ebû Dâvûd (Cenâiz kitabı)
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İslâm Ansiklopedisi, “Melek” maddesi
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.