Peygamber Efendimiz (s.a.v.) dualarında Allah’a çoğu zaman O’nun isimleriyle seslenmiştir. Bu yazıda, Esmâ-i Hüsnâ’nın hadislerde nasıl yer aldığını ve Efendimiz’in isimlerle yaptığı duaları kaynaklarıyla ele alıyoruz.
Kur’an’daki Emir: İsimlerle Dua Etmek
“En güzel isimler Allah’ındır. O’na o isimlerle dua edin.” (A’râf, 7/180) Bu âyet, Esmâ-i Hüsnâ’nın sadece ezberlenecek bir liste değil, duanın dili olduğunu gösterir. Benzer bir ifade İsrâ sûresinde de geçer: “İster Allah deyin, ister Rahmân deyin; hangisiyle dua ederseniz edin, en güzel isimler O’nundur.” (İsrâ, 17/110)
99 İsim Hadisi
“Allah’ın doksan dokuz ismi vardır. Kim onları sayarsa cennete girer. Allah tektir, teki sever.”
Kaynak: Buhârî, Deavât (hadis no. 6410); Müslim, Zikir (hadis no. 2677).
Hadisteki “saymak” (ihsâ) kelimesini âlimler; ezberlemek, anlamını kavramak ve gereğiyle amel etmek olarak açıklamıştır.
Sıkıntı Anında: “Yâ Hayyu yâ Kayyûm”
Enes b. Mâlik’ten (r.a.) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz bir sıkıntıyla karşılaştığında şöyle derdi:
“Yâ Hayyu yâ Kayyûm, bi-rahmetike esteğîs.”
يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ
“Ey diri olan, ey her şeyi ayakta tutan! Rahmetinle yardım dilerim.”
Kaynak: Tirmizî, Deavât.
El-Hayy ve El-Kayyûm isimleri, Âyetü’l-Kürsî’nin de başında birlikte geçer (Bakara, 2/255). Âlimlerin bir kısmı, ism-i a’zamın bu iki isimde olduğunu söylemiştir.
İsm-i A’zam Hadisleri
“İsm-i a’zam”, Allah’ın kendisiyle dua edildiğinde kabul edildiği en büyük ismi ifade eder. Hangi isim olduğu kesin olarak bildirilmemiştir. İlgili hadislerden biri şöyledir:
Büreyde’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz bir adamın şöyle dua ettiğini duydu:
“Allâhümme innî es’elüke bi-ennî eşhedü enneke ente’llâh, lâ ilâhe illâ ente’l-ehadü’s-samed, ellezî lem yelid ve lem yûled ve lem yekün lehû küfüven ehad.”
“Allah’ım! Senden istiyorum. Çünkü şahitlik ederim ki sen Allah’sın; senden başka ilah yoktur. Sen teksin, sameddin; doğurmamış, doğmamışsın ve hiçbir şey sana denk değildir.”
Bunun üzerine Efendimiz: “Allah’a, kendisiyle istenince verdiği, dua edilince kabul ettiği en büyük ismiyle dua etti” buyurdu.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Vitir; Tirmizî, Deavât.
Hüzün ve Keder Duası
Abdullah b. Mes’ûd’dan (r.a.) rivayet edilen uzun bir duada şu ifadeler geçer:
“Allah’ım! Kendini isimlendirdiğin, kitabında indirdiğin, yarattıklarından birine öğrettiğin ya da katında gizli tuttuğun her ismin hakkı için senden istiyorum: Kur’an’ı kalbimin baharı, göğsümün nuru, hüznümün gidericisi ve kederimin sonu kıl.”
Kaynak: Ahmed b. Hanbel, Müsned.
Bu dua, Allah’ın isimlerinin bizim bildiğimiz 99 isimden ibaret olmadığını da gösterir: Bazı isimler “Allah’ın katında gizli” tutulmuştur.
Namazda İsimlerle Dua
Hz. Ebû Bekir (r.a.) Peygamber Efendimiz’den namazda okuyacağı bir dua istediğinde ona şu duayı öğretmiştir:
“Allâhümme innî zalemtü nefsî zulmen kesîran ve lâ yağfiru’z-zünûbe illâ ente, fağfirlî mağfireten min indike verhamnî, inneke ente’l-Gafûru’r-Rahîm.”
“Allah’ım! Ben kendime çok zulmettim. Günahları ancak sen bağışlarsın. Katından bir bağışlama ile beni bağışla ve bana merhamet et. Şüphesiz sen Gafûr’sun, Rahîm’sin.”
Kaynak: Buhârî, Ezân; Müslim, Zikir.
Duanın sonundaki isimler, istenen şeyle tam olarak uyumludur: Bağışlanma istenmiş ve “Gafûr” ismi anılmıştır; merhamet istenmiş ve “Rahîm” ismi anılmıştır. Bu, isimlerle dua etmenin güzel bir örneğidir.
İsimlerle Dua Etmenin Adabı
- İsteğe uygun ismi seçmek: Bağışlanma için Gafûr, rızık için Rezzâk, şifa için Şâfî (hadislerde geçer), doğru yol için Hâdî.
- Önce övmek, sonra istemek: Hadislerdeki dualar genellikle Allah’ı övmekle başlar.
- Sonuç için acele etmemek: “Dua ettim de kabul olmadı” demeyen kişinin duası kabul edilir (Buhârî, Deavât).
İhtiyaca Göre Hangi İsimle Dua Edilir?
Peygamber Efendimiz’in dualarına bakıldığında, istenen şeyle uyumlu isimlerin seçildiği görülür. Aşağıdaki tablo, hadislerdeki örneklerden yola çıkılarak hazırlanmıştır:
| İhtiyaç | İsim | Hadis örneği |
|---|---|---|
| Bağışlanma | el-Gafûr, er-Rahîm, el-Afüvv | “İnneke ente’l-gafûru’r-rahîm” (Buhârî, Ezân, 834); Kadir Gecesi duası (Tirmizî, 3513) |
| Şifa | eş-Şâfî | “İşfi ente’ş-Şâfî, lâ şifâe illâ şifâük” (Buhârî, Merdâ, 5675) |
| Sıkıntıdan kurtuluş | el-Hayy, el-Kayyûm | “Yâ Hayyu yâ Kayyûm, bi-rahmetike esteğîs” (Tirmizî, Deavât) |
| Rızık | er-Rezzâk, el-Ğanî | Helal rızık duası (Tirmizî, 3563) |
| Kalbin sebatı | Mukallibe’l-kulûb | “Yâ mukallibe’l-kulûb, sebbit kalbî alâ dînik” (Tirmizî, Kader, 2140) |
İlgili Yazılar
- Esmâ-i Hüsnâ Nedir? Allah’ın 99 İsmi ve Anlamları
- Er-Rezzâk İsminin Anlamı ve Geçtiği Âyetler
- Es-Sabûr İsmi ve Kur’an’da Sabır Kavramı
- Âyetü’l-Kürsî: Okunuşu, Anlamı ve Fazileti
Kaynakça
- Kur’ân-ı Kerîm, A’râf 7/180; İsrâ 17/110; Bakara 2/255; İhlâs 112/1-4.
- Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh: Deavât, Ezân, Merdâ.
- Müslim, el-Câmiu’s-sahîh: Zikir ve Dua.
- Ebû Dâvûd, es-Sünen, Vitir; Tirmizî, es-Sünen, Deavât ve Kader.
- Ahmed b. Hanbel, el-Müsned (İbn Mes’ûd’un hüzün duası).
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.