Cuma, haftanın en faziletli günüdür. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) “Üzerine güneş doğan en hayırlı gün cuma günüdür” buyurmuştur (Müslim, Cuma). Kur’an’da adını taşıyan bir sûre bulunur ve cuma namazı, Müslümanların haftalık buluşmasıdır.
Kur’an’da Cuma
“Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında hemen Allah’ı anmaya koşun ve alışverişi bırakın. Eğer bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır. Namaz kılındıktan sonra yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfundan isteyin. Allah’ı çokça anın ki kurtuluşa eresiniz.”
(Cuma, 62/9–10)
Âyet dengeli bir hayat tarzı çizer: İbadet vaktinde işi bırakmak, ibadetten sonra çalışmaya dönmek ve her durumda Allah’ı anmak.
Duaların Kabul Olduğu Saat
Ebû Hüreyre’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz cuma gününden söz ederken şöyle buyurmuştur: “Cuma gününde bir saat vardır ki, Müslüman bir kul o saate denk gelip ayakta namaz kılarak Allah’tan bir şey isterse, Allah ona istediğini mutlaka verir.” Eliyle o saatin kısa olduğuna işaret etmiştir.
Kaynak: Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma.
Bu saatin ne zaman olduğu konusunda farklı görüşler vardır. En çok kabul gören iki görüş şunlardır:
- İmamın minbere çıkmasından namazın bitmesine kadar olan süre (Müslim, Cuma)
- İkindi namazından sonra akşama kadar olan süre (Ebû Dâvûd, Salât)
Cuma Günü Salavat
“Günlerinizin en faziletlisi cuma günüdür. O gün bana çokça salavat getirin. Çünkü sizin salavatınız bana arz olunur.”
Kaynak: Ebû Dâvûd, Salât; Nesâî, Cuma.
Kehf Sûresi
Ebû Saîd el-Hudrî’den (r.a.) rivayet edilen hadiste, cuma günü Kehf sûresini okuyan kişi için iki cuma arasının nurla aydınlatılacağı bildirilmiştir.
Kaynak: Hâkim, el-Müstedrek; Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ.
Kehf sûresi; iman, sabır, ilim ve dünya imtihanı gibi konuları dört kıssa üzerinden anlatır. Haftada bir okunması, bu derslerin düzenli olarak hatırlanmasını sağlar.
Cuma Namazı Nasıl Kılınır?
Hanefî mezhebine göre cuma namazı, öğle vaktinde kılınır ve öğle namazının yerine geçer. Camide genellikle şu sırayla kılınır:
| Sıra | Namaz | Hükmü |
|---|---|---|
| 1 | 4 rekât cumanın ilk sünneti | Sünnet |
| 2 | Hutbe (oturarak dinlenir) | Cumanın şartı |
| 3 | 2 rekât cuma namazının farzı (imamla, cemaatle) | Farz |
| 4 | 4 rekât cumanın son sünneti | Sünnet |
Bazı camilerde bunlardan sonra “zuhr-i âhir” ve “vaktin sünneti” de kılınır. Bunlar, cumanın sıhhatinde şüphe duyulan durumlar için sonraki dönem Hanefî âlimlerinin tavsiye ettiği namazlardır; cuma namazının aslından değildir. Diyanet İşleri Başkanlığı da bunların kılınmasını zorunlu görmemektedir.
Cuma Namazı Kimlere Farzdır?
Hanefî mezhebine göre cuma namazı; Müslüman, ergenlik çağına girmiş, akıllı, erkek, mukim (yolcu olmayan) ve sağlıklı olan kişilere farzdır. Kadınlara, yolculara, hastalara ve cemaate gitmesine engel bir mazereti olanlara farz değildir; bu kişiler o gün öğle namazını kılar. Cuma namazını kaçıran kişi de öğle namazını kılmakla yükümlüdür; cuma namazı tek başına kaza edilmez.
Mazeretsiz olarak cumayı terk etmek hadislerde ağır bir dille uyarılmıştır: “Ya bazı topluluklar cumaları terk etmekten vazgeçerler ya da Allah onların kalplerini mühürler, sonra gafillerden olurlar.” (Müslim, Cuma, hadis no. 865)
Hutbe Dinleme Adabı
- Konuşmamak: “İmam hutbe okurken yanındakine ‘sus’ desen bile boş söz söylemiş olursun.” (Buhârî, Cuma, hadis no. 934)
- Telefonla meşgul olmamak: Bu hadis, hutbe sırasında dikkati dağıtan her türlü meşguliyeti kapsayacak şekilde anlaşılmıştır.
- Erken gitmek: Cumaya erken gidenin sevabının, kurban kesmeye benzetildiği hadis bilinmektedir (Buhârî, Cuma).
- Safları sıkıştırmak ve cemaatin üzerinden atlamamak.
Cuma Gününün Sünnetleri
- Gusül abdesti almak: “Sizden biri cumaya geleceği zaman gusletsin” (Buhârî, Cuma).
- Temiz ve güzel giyinmek, güzel koku sürünmek (Buhârî, Cuma).
- Camiye erken gitmek: Hadiste camiye erken gidenin sevabının deve, sonra gelenin sığır, sonra koç kurban etmiş gibi olduğu bildirilmiştir (Buhârî, Cuma; Müslim, Cuma).
- Hutbeyi sessizce dinlemek: “İmam hutbe okurken yanındakine ‘sus’ desen bile boş bir iş yapmış olursun” (Buhârî, Cuma).
- Çokça salavat getirmek
- Kehf sûresini okumak
- Bol dua etmek, özellikle kabul saatini gözetmek
Cuma Günü Okunacak Kısa Salavat
Cuma günü çokça salavat getirmek tavsiye edildiği için gün içinde tekrar edilebilecek en kısa salavat şudur:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ
Okunuşu: Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed.
Anlamı: “Allah’ım! Muhammed’e ve ailesine rahmet eyle.”
Salavatın farklı şekilleri ve anlamları için Salavat Çeşitleri yazımıza bakabilirsiniz.
Cuma Günü Okunabilecek Dualar
Cuma gününe özel bir dua metni sahih hadislerde bildirilmemiştir. Kişi, Kur’an’daki dualardan ve hadislerde geçen dualardan dilediğini okuyabilir:
- “Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr.” (Bakara, 2/201)
- “Rabbenağfirlî ve li-vâlideyye ve li’l-mü’minîne yevme yekûmü’l-hisâb.” (İbrâhîm, 14/41)
- Seyyidü’l-İstiğfâr (Buhârî, Deavât)
“Hayırlı Cumalar” Mesajları Hakkında
Sosyal medyada paylaşılan cuma mesajlarında bazen kaynağı olmayan hadisler yer alabiliyor. Bir hadisi paylaşmadan önce kaynağını kontrol etmek, Peygamber Efendimiz’e söylemediği bir sözü nispet etmekten korur. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Hadislerle İslam kaynağı bu konuda güvenilir bir başvuru noktasıdır.
Sık Sorulan Sorular
Kadınlar cuma namazı kılabilir mi?
Cuma namazı kadınlara farz değildir. Ancak camiye gidip cemaatle kılarlarsa namazları geçerlidir ve öğle namazının yerine geçer.
Kehf sûresi ne zaman okunur?
Perşembe akşamından cuma günü akşamına kadar olan sürede okunabilir.
Cuma namazını kaçıran ne yapar?
Cuma namazının kazası yoktur. Kaçıran kişi o günün öğle namazını dört rekât olarak kılar.
Cuma günü oruç tutulur mu?
Hadiste, öncesinde veya sonrasında bir gün eklemeden yalnızca cuma gününe oruç tutmak hoş görülmemiştir (Buhârî, Savm; Müslim, Sıyâm). Perşembe veya cumartesi ile birlikte tutulduğunda sakıncası yoktur.
İlgili Yazılar
- Salavat Çeşitleri: Okunuşları, Anlamları ve Fazileti
- İstiğfar Nedir? Anlamı ve İstiğfar Duaları
- Namaz Duaları: Sübhaneke, Ettehiyyatü, Salli-Barik ve Rabbena
Kaynakça
- Kur’ân-ı Kerîm, Cuma 62/9-10.
- Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh: Kitâbü’l-Cum’a, Savm, Deavât.
- Müslim, el-Câmiu’s-sahîh: Kitâbü’l-Cum’a, Sıyâm.
- Ebû Dâvûd, es-Sünen, Salât; Nesâî, es-Sünen, Cum’a.
- Hâkim, el-Müstedrek; Beyhakî, es-Sünenü’l-kübrâ.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Cuma Namazı bölümü.
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.