Yolculuk, insanın en çok tedbire ve güvene ihtiyaç duyduğu anlardan biridir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bir yolculuğa çıkacağı zaman binitine binerken belirli bir dua okurdu. Bu dua bugün otomobil, otobüs, uçak ya da başka bir taşıta binerken okunabilir.
Yolculuk Duasının Kaynağı
Abdullah b. Ömer’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah yolculuğa çıkmak için devesine bindiğinde üç defa “Allâhu ekber” der, ardından aşağıdaki duayı okurdu.
Kaynak: Müslim, Hac (hadis no. 1342).
Duanın ilk kısmı Kur’an’dan bir âyettir: Zuhruf sûresi, 43/13–14.
Yolculuk Duasının Okunuşu
Arapça metni:
سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَٰذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ، وَإِنَّا إِلَىٰ رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ. اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ فِي سَفَرِنَا هَٰذَا الْبِرَّ وَالتَّقْوَىٰ، وَمِنَ الْعَمَلِ مَا تَرْضَىٰ. اللَّهُمَّ هَوِّنْ عَلَيْنَا سَفَرَنَا هَٰذَا وَاطْوِ عَنَّا بُعْدَهُ. اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الْأَهْلِ
1. Bölüm (Zuhruf, 13–14):
Sübhânellezî sahhara lenâ hâzâ ve mâ kunnâ lehû mukrinîn. Ve innâ ilâ Rabbinâ le-munkalibûn.
2. Bölüm:
Allâhümme innâ nes’elüke fî seferinâ hâzâ’l-birra ve’t-takvâ, ve mine’l-ameli mâ terdâ. Allâhümme hevvin aleynâ seferanâ hâzâ va’tvi annâ bu’dehû. Allâhümme ente’s-sâhibü fi’s-seferi ve’l-halîfetü fi’l-ehl.
Türkçe Anlamı
“Bunu bizim hizmetimize veren Allah’ı tesbih ederiz. Yoksa biz buna güç yetiremezdik. Şüphesiz biz Rabbimize döneceğiz.
Allah’ım! Bu yolculuğumuzda senden iyilik, takva ve razı olacağın ameller isteriz. Allah’ım! Bu yolculuğu bize kolaylaştır, uzaklığını yakın eyle. Allah’ım! Yolculukta yoldaş, geride bıraktığımız ailemizin koruyucusu sensin.”
Duanın Anlamı Üzerine
Duanın ilk cümlesi bir itiraftır: İnsan, bindiği aracı kendi gücüyle değil, Allah’ın ona verdiği imkânla kullanır. Hayvanı ehlileştiren, metali şekillendiren, yolu açan aklı ve imkânı veren O’dur.
“Rabbimize döneceğiz” ifadesi ise her yolculuğun asıl yolculuğu, yani ahiret yolculuğunu hatırlattığını gösterir. Bu yüzden dua, sadece güvenli bir yol istemekle kalmaz; yolculuğun “iyilik ve takva” ile geçmesini de ister.
Son cümle, yolcunun en büyük endişesine cevap verir: Geride kalan aile. Dua, aileyi de Allah’ın korumasına emanet eder.
Dönüşte Okunan Dua
Aynı hadiste Efendimiz’in yolculuktan dönerken bu duaya şu cümleyi eklediği bildirilir:
آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ
Okunuşu: Âyibûne, tâibûne, âbidûne, li-Rabbinâ hâmidûn.
Anlamı: “Dönenleriz, tövbe edenleriz, ibadet edenleriz, Rabbimize hamd edenleriz.”
Kısa Yolculuklar İçin
Her gün işe gidip gelirken uzun duayı okumak zor gelebilir. Bu durumda en azından besmele ile binmek ve Zuhruf sûresindeki kısa âyeti (“Sübhânellezî sahhara lenâ hâzâ…”) okumak güzel bir alışkanlıktır.
Yolculuk Adabı
- Vedalaşmak: Yolcu, geride kalanlara “Sizi, emanetleri kaybolmayan Allah’a emanet ediyorum” diyerek vedalaşabilir (İbn Mâce, Cihâd).
- Yalnız yolculuk etmemek: Hadislerde, imkân varsa yolculuğa arkadaşla çıkılması tavsiye edilmiştir.
- Dua etmek: Yolcunun duasının kabul edilen dualardan olduğu bildirilmiştir (Tirmizî, Deavât).
- Tedbiri elden bırakmamak: Dua, tedbirin yerine geçmez. Emniyet kemeri takmak, hız sınırlarına uymak ve dinlenerek yol almak da sorumluluğumuzdur.
Sık Sorulan Sorular
Yolculuk duası uçakta da okunur mu?
Evet. Dua, binilen taşıtın türüne bağlı değildir.
Arapçasını bilmeyen ne yapmalı?
Türkçe anlamıyla dua etmek de makbuldür. Zamanla Arapça okunuşunu ezberlemek sünnete daha uygun olur.
Evden Çıkarken Okunan Dua
بِسْمِ اللَّهِ، تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ، لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ
Okunuşu: Bismillâh, tevekkeltü alallâh, lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâh.
Anlamı: “Allah’ın adıyla. Allah’a tevekkül ettim. Güç ve kuvvet ancak Allah’tandır.”
Kaynak: Ebû Dâvûd, Edeb (hadis no. 5095); Tirmizî, Deavât (hadis no. 3426).
Bir Yere Konaklarken Okunan Dua
أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ
Okunuşu: Eûzü bi-kelimâtillâhi’t-tâmmâti min şerri mâ halak.
Anlamı: “Allah’ın eksiksiz kelimelerine, yarattıklarının şerrinden sığınırım.”
Hadiste bir yere konaklayıp bu duayı okuyan kişiye, oradan ayrılıncaya kadar hiçbir şeyin zarar vermeyeceği bildirilmiştir (Müslim, Zikir, hadis no. 2708). Otel odasına veya misafir kalınan bir eve girerken okunabilir.
Yolculuk Adabı
| Adap | Kaynak |
|---|---|
| Yokuş çıkarken “Allâhu ekber”, inerken “Sübhânallâh” demek | Buhârî, Cihâd (2993) |
| Mümkünse yalnız yolculuk etmemek | Buhârî, Cihâd (2998) |
| Üç kişi yolculuğa çıkınca birini başkan seçmek | Ebû Dâvûd, Cihâd (2608) |
| Yolculukta bol dua etmek: yolcunun duası kabul edilen dualardandır | Ebû Dâvûd, Vitir (1536); Tirmizî, Birr (1905) |
| İşi bitince ailesine dönmekte acele etmek | Buhârî, Umre (1804) |
Yolculukta Namaz (Seferîlik)
Hanefî mezhebine göre yaklaşık 90 km ve daha uzak bir yere gitmek niyetiyle yerleşim yerinden çıkan kişi seferî (yolcu) sayılır. Seferî kişi dört rekâtlı farz namazları (öğle, ikindi, yatsı) iki rekât kılar; sabah ve akşam namazları değişmez. Gidilen yerde 15 günden az kalmaya niyet eden kişi seferîliğini korur; 15 gün veya daha fazla kalmaya niyet ederse mukim olur. Ayrıntılar için Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ilmihaline başvurulabilir.
Sık Sorulan Sorular
Yolculuk duası uçakta ve otomobilde okunur mu?
Evet. Duadaki “bunu bizim hizmetimize veren” ifadesi bütün binek ve taşıtları kapsar. Araca binip yola çıkarken okunur.
Her gün işe giderken de okunmalı mı?
Hadiste dua, yolculuk (sefer) için bildirilmiştir. Günlük kısa yolculuklarda evden çıkış duası ve “Bismillâh” demek yeterlidir; isteyen ilk kısmı (Zuhruf 13-14) her binişte okuyabilir.
İlgili Yazılar
Kaynakça
- Kur’ân-ı Kerîm, Zuhruf 43/13-14.
- Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh: Cihâd, Umre.
- Müslim, el-Câmiu’s-sahîh: Hac, Zikir.
- Ebû Dâvûd, es-Sünen: Edeb, Cihâd, Vitir; Tirmizî, es-Sünen: Deavât, Birr.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Yolculukta Namaz bölümü.
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.