Günün iki ucu olan sabah ve akşam, İslam geleneğinde zikir ve duanın en çok tavsiye edildiği vakitlerdir. Kur’an-ı Kerim’de “Sabah akşam Rabbinin adını an” (İnsan, 76/25) buyrulur. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de bu vakitlerde belirli duaları düzenli olarak okumuş ve ashabına öğretmiştir.
Bu yazıda, sahih kaynaklarda geçen sabah ve akşam dualarını okunuşları, anlamları ve kaynaklarıyla birlikte derledik. Amacımız bir “liste” sunmaktan çok, her duanın ne anlattığını anlamanıza yardımcı olmak.
Sabah ve Akşam Zikrinin Önemi
Sabah duası, güne Allah’ı anarak başlamak; akşam duası ise günü O’na şükrederek kapatmak demektir. Âlimler, sabah zikrinin vaktini sabah namazından güneş doğana kadar, akşam zikrinin vaktini ise ikindiden akşama kadar olan zaman olarak açıklamışlardır. Bu vakitleri kaçıran kişinin de günün herhangi bir saatinde okuması mümkündür.
Bu duaların bir “formül” değil, bir kulluk bilinci olduğunu hatırlamak gerekir. Anlamını bilerek, kalben yönelerek okunan kısa bir dua, anlamı düşünülmeden okunan uzun bir metinden daha değerlidir.
1. İhlâs, Felak ve Nâs Sûreleri (Üçer Defa)
Abdullah b. Hubeyb’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz ona, sabah ve akşam üçer defa İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerini okumasını tavsiye etmiş ve bunların “her şeye karşı yeterli olacağını” bildirmiştir.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Deavât.
Bu üç sûre, tevhidi (İhlâs) ve her türlü kötülükten Allah’a sığınmayı (Felak ve Nâs) içerir. Kısa olmaları, her yaştan insanın kolayca ezberlemesini sağlar.
2. Âyetü’l-Kürsî
Bakara sûresinin 255. âyeti olan Âyetü’l-Kürsî, Allah’ın sıfatlarını en kapsamlı şekilde anlatan âyetlerden biridir. Hadislerde özellikle uyumadan önce ve namazların ardından okunması tavsiye edilmiştir.
Kaynak: Buhârî, Vekâle (uyumadan önce okunmasıyla ilgili rivayet).
Anlamı (özetle): “Allah, kendisinden başka ilah olmayandır. Diridir, her şeyi ayakta tutandır. O’nu ne uyuklama ne de uyku tutar. Göklerde ve yerde ne varsa O’nundur…”
3. Sabah Duası: “Allâhümme bike asbahnâ”
اللَّهُمَّ بِكَ أَصْبَحْنَا، وَبِكَ أَمْسَيْنَا، وَبِكَ نَحْيَا، وَبِكَ نَمُوتُ، وَإِلَيْكَ النُّشُورُ
Okunuşu: Allâhümme bike asbahnâ, ve bike emseynâ, ve bike nahyâ, ve bike nemûtü ve ileyke’n-nüşûr.
Anlamı: “Allah’ım! Senin (izninle) sabaha erdik, senin (izninle) akşama erdik. Seninle yaşar, seninle ölürüz. Dönüş de sanadır.”
Akşam okunurken sıralama değişir: “Allâhümme bike emseynâ, ve bike asbahnâ, ve bike nahyâ, ve bike nemûtü ve ileyke’l-masîr.”
Kaynak: Tirmizî, Deavât; Ebû Dâvûd, Edeb.
4. Seyyidü’l-İstiğfâr
Peygamber Efendimiz bu duayı “istiğfarın efendisi” olarak nitelendirmiştir. Hadiste, bu duayı inanarak gündüz okuyup o gün vefat eden kişinin ve gece okuyup sabaha çıkmadan vefat eden kişinin cennet ehlinden olacağı bildirilmiştir.
اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ، وَأَبُوءُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي، فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ
Okunuşu: Allâhümme ente Rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdüke, ve ene alâ ahdike ve va’dike me’steta’tü. Eûzü bike min şerri mâ sana’tü. Ebûü leke bi-ni’metike aleyye, ve ebûü bi-zenbî, fağfirlî, fe innehû lâ yağfiru’z-zünûbe illâ ente.
Anlamı: “Allah’ım! Sen benim Rabbimsin. Senden başka ilah yoktur. Beni sen yarattın, ben senin kulunum. Gücüm yettiğince sana verdiğim söz ve ahdin üzerindeyim. Yaptıklarımın kötülüğünden sana sığınırım. Bana verdiğin nimetleri ikrar ederim, günahımı da itiraf ederim. Beni bağışla; çünkü günahları ancak sen bağışlarsın.”
Kaynak: Buhârî, Deavât.
5. “Bismillâhillezî lâ yedurru…”
بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Okunuşu: Bismillâhillezî lâ yedurru mea’smihî şey’ün fi’l-ardı ve lâ fi’s-semâi ve hüve’s-semîu’l-alîm.
Anlamı: “İsmiyle birlikte yerde ve gökte hiçbir şeyin zarar veremeyeceği Allah’ın adıyla. O, her şeyi işiten ve bilendir.”
Hadiste bu duanın sabah ve akşam üçer defa okunması tavsiye edilmiştir.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Deavât.
6. Haşr Sûresinin Son Üç Âyeti
Haşr sûresinin 22–24. âyetleri, Esmâ-i Hüsnâ’dan birçok ismi bir arada içerir: Er-Rahmân, Er-Rahîm, El-Melik, El-Kuddûs, Es-Selâm ve diğerleri. Bu âyetler halk arasında sabah ve akşam okunması yaygın olan âyetlerdendir. Allah’ın isimlerini tanımak için de güzel bir başlangıçtır.
7. “Radîtü billâhi Rabben” (Üç Defa)
رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَبِيًّا
Okunuşu: Radîtü billâhi rabben, ve bi’l-İslâmi dînen, ve bi-Muhammedin (sallallâhu aleyhi ve sellem) nebiyyen.
Anlamı: “Rab olarak Allah’tan, din olarak İslam’dan, peygamber olarak Muhammed’den (s.a.v.) razı oldum.”
Hadiste sabah ve akşam bu sözü üç defa söyleyen kişiyi kıyamet gününde razı etmenin Allah üzerine bir hak olduğu bildirilmiştir.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Edeb (hadis no. 5072); Tirmizî, Deavât (hadis no. 3389).
8. “Sübhânallâhi ve bi-hamdihî” (Yüz Defa)
سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ
Anlamı: “Allah’ı hamdiyle tesbih ederim.”
Hadiste sabah ve akşam yüz defa bu zikri söyleyen kişiden daha üstün bir amelle kıyamet gününe gelen olmayacağı bildirilmiştir; ancak aynısını veya daha fazlasını söyleyen müstesnadır.
Kaynak: Müslim, Zikir (hadis no. 2692).
Sabah-Akşam Zikirleri: Özet Tablo
| Zikir | Sayı | Kaynak |
|---|---|---|
| İhlâs, Felak, Nâs | 3’er | Ebû Dâvûd, Tirmizî |
| Âyetü’l-Kürsî | 1 | Nesâî, Hâkim |
| Allâhümme bike asbahnâ / emseynâ | 1 | Ebû Dâvûd 5068; Tirmizî 3391 |
| Seyyidü’l-İstiğfâr | 1 | Buhârî, Deavât 6306 |
| Bismillâhillezî lâ yedurru | 3 | Ebû Dâvûd 5088; Tirmizî 3388 |
| Radîtü billâhi rabben | 3 | Ebû Dâvûd 5072 |
| Sübhânallâhi ve bi-hamdihî | 100 | Müslim 2692 |
| Haşr sûresinin son üç âyeti | 1 | Tirmizî, Fezâilü’l-Kur’ân |
Akşam okunurken “asbahnâ” (sabahladık) yerine “emseynâ” (akşamladık) denir. Bütün listeyi okumak yaklaşık 10 dakika sürer; vakti olmayan kişi Üç Kul sûresi ve Seyyidü’l-İstiğfâr ile başlayabilir.
Sabah ve Akşam Dualarını Alışkanlık Haline Getirmek İçin
- Küçük başlayın: İlk hafta sadece üç sûreyi (İhlâs, Felak, Nâs) okuyun. Alıştıkça diğer duaları ekleyin.
- Sabit bir ana bağlayın: Sabah namazının hemen ardından ve akşam namazından önce okumak, zikri unutmayı önler.
- Anlamını okuyun: Arapça okunuşun yanında Türkçe anlamını da bir kez okumak duayı daha bilinçli hale getirir.
- Dinleyerek öğrenin: Okunuşları doğru öğrenmek için kanalımızdaki dua videolarını dinleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sabah duaları ne zaman okunur?
Âlimlerin çoğunluğuna göre sabah namazından sonra güneş doğana kadar olan vakit en faziletli zamandır. Bu vakit kaçırılırsa günün ilerleyen saatlerinde de okunabilir.
Abdestsiz okunabilir mi?
Dua ve zikirler abdestsiz okunabilir. Kur’an âyetlerini ezberden okumak için de abdest şartı yoktur; ancak abdestli olmak edep açısından tavsiye edilir.
Arapçasını bilmeyen Türkçe dua edebilir mi?
Evet. Dua, kulun Rabbine yönelmesidir ve her dilde yapılabilir. Hadislerde geçen duaları Arapça okumak sünnete uymaktır; anlamını bilerek Türkçe dua etmek de makbuldür.
İlgili Yazılar
- Uyumadan Önce Okunacak Dualar
- Âyetü’l-Kürsî: Okunuşu, Anlamı ve Fazileti
- İstiğfar Nedir? Anlamı ve İstiğfar Duaları
Kaynakça
- Kur’ân-ı Kerîm: Bakara 2/255; Haşr 59/22-24; İhlâs, Felak, Nâs.
- Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh, Deavât; Müslim, el-Câmiu’s-sahîh, Zikir.
- Ebû Dâvûd, es-Sünen, Edeb; Tirmizî, es-Sünen: Deavât, Fezâilü’l-Kur’ân.
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.