Sofra, İslam geleneğinde sadece karın doyurulan bir yer değil, şükrün en somut şekilde yaşandığı yerdir. Önümüze gelen her lokma, bir nimettir. Bu nimeti hatırlamanın ve sahibine teşekkür etmenin yolu da yemekten önce ve sonra yapılan dualardır.
Bu yazıda yemek duasının okunuşunu, anlamını ve Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) sofra adabını kaynaklarıyla birlikte ele alıyoruz.
Yemekten Önce: Besmele
Yemeğe başlarken okunacak dua kısadır: “Bismillâh” (Allah’ın adıyla).
Ömer b. Ebû Seleme (r.a.) çocukken Peygamber Efendimiz’in yanında yemek yerken eli tabağın her yanına gidiyordu. Efendimiz ona şöyle buyurdu: “Evlat! Besmele çek, sağ elinle ye ve önünden ye.”
Kaynak: Buhârî, Et’ime; Müslim, Eşribe.
Besmeleyi unutursak ne yapmalı?
بِسْمِ اللَّهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ
Hadiste, yemeğin başında besmeleyi unutan kişinin hatırladığında “Bismillâhi evvelehû ve âhirahû” (Başında da sonunda da Allah’ın adıyla) demesi tavsiye edilmiştir.
Kaynak: Ebû Dâvûd, Et’ime; Tirmizî, Et’ime.
Yemekten Sonra Okunan Dua
1. Kısa yemek duası
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ
Okunuşu: Elhamdülillâhillezî et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ müslimîn.
Anlamı: “Bizi yediren, içiren ve bizi Müslümanlardan kılan Allah’a hamdolsun.”
Kaynak: Ebû Dâvûd, Et’ime; Tirmizî, Deavât.
Bu dua, Türkiye’de en yaygın bilinen yemek duasıdır. Sadece yiyecek ve içecek için değil, iman nimeti için de şükrü içermesi dikkat çekicidir.
2. Günahların bağışlanmasına vesile olan dua
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَٰذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ
Okunuşu: Elhamdülillâhillezî et’amenî hâzâ ve rezekanîhi min ğayri havlin minnî ve lâ kuvveh.
Anlamı: “Benim hiçbir gücüm ve kuvvetim olmadan bana bunu yediren ve rızık olarak veren Allah’a hamdolsun.”
Hadiste bu duayı yemekten sonra okuyan kişinin geçmiş günahlarının bağışlanacağı bildirilmiştir.
Kaynak: Tirmizî, Deavât; Ebû Dâvûd, Libâs.
3. Yaygın uzun yemek duası
Anadolu’da sofralarda, özellikle toplu yemeklerde daha uzun bir dua okunur. Bu dua yukarıdaki hadislerdeki duaların yanı sıra sofra sahibine, misafirlere ve ölmüşlere edilen hayır dualarını içerir. Belirli bir hadis metni değil, geleneğin oluşturduğu güzel bir dua örneğidir. Türkçe dua edilmesinde de bir sakınca yoktur:
“Elhamdülillah. Allah’ım, bu nimeti bize verene, hazırlayana ve yiyenlere bereket ver. Sofralarımızı bereketli, rızkımızı helal eyle. Bu nimetlerden mahrum olanlara da nasip eyle.”
Peygamber Efendimiz’in Sofra Adabı
- Sağ elle yemek: Yemek sağ elle yenir, içecek sağ elle içilir (Müslim, Eşribe).
- Önünden yemek: Ortak tabakta kişi kendi önünden yer.
- Yemeği kötülememek: Ebû Hüreyre (r.a.) şöyle anlatır: “Resûlullah hiçbir yemeği kötülemezdi. Canı isterse yer, istemezse bırakırdı” (Buhârî, Et’ime).
- Ölçülü yemek: Hadiste midenin üçte birinin yemeğe, üçte birinin suya, üçte birinin de nefese ayrılması tavsiye edilir (Tirmizî, Zühd).
- Birlikte yemek: Toplu yenen yemeğin bereketli olduğu bildirilmiştir (Ebû Dâvûd, Et’ime).
- İsrafa kaçmamak: “Yiyin, için fakat israf etmeyin” (A’râf, 7/31).
Çocuklara Yemek Duası Nasıl Öğretilir?
Ömer b. Ebû Seleme hadisi, sofra adabının çocukluktan itibaren ve şefkatle öğretildiğini gösterir. Çocuklara önce sadece “Bismillâh” ve “Elhamdülillâh” demeyi öğretmek, sonra kısa yemek duasına geçmek iyi bir yöntemdir. Duayı ailece, her yemekte yüksek sesle okumak, çocuğun ezberlemesini kendiliğinden sağlar.
Sık Sorulan Sorular
Yemek duası farz mıdır?
Hayır. Yemekten önce besmele çekmek ve yemekten sonra hamd etmek sünnettir.
Yemek duası sesli mi okunur?
Kişi yalnızken içinden okuyabilir. Toplu sofralarda bir kişinin sesli okuması ve diğerlerinin “âmin” demesi Anadolu’da yaygın bir gelenektir.
Su içerken de dua edilir mi?
Evet. Su içmeye “Bismillâh” ile başlamak ve sonunda “Elhamdülillâh” demek sünnettir.
Ev Sahibi İçin Okunan Dua
Davet edildiğiniz bir sofradan kalkarken ev sahibine şu dua edilir:
اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِيمَا رَزَقْتَهُمْ، وَاغْفِرْ لَهُمْ وَارْحَمْهُمْ
Okunuşu: Allâhümme bârik lehüm fîmâ rezaktehüm, vağfir lehüm verhamhüm.
Anlamı: “Allah’ım! Onlara verdiğin rızkı bereketli kıl; onları bağışla ve onlara merhamet et.”
Kaynak: Müslim, Eşribe (hadis no. 2042). Peygamber Efendimiz, Abdullah b. Büsr’ün babasının evinde yemek yedikten sonra bu duayı etmiştir.
Sünnete Uygun Sofra Adabı: Özet
| Adap | Kaynak |
|---|---|
| Besmele ile başlamak, sağ elle ve önünden yemek | Buhârî, Et’ime (5376) |
| Yemeği beğenmezse ayıplamamak, istemezse bırakmak | Buhârî, Et’ime (5409) |
| Su içerken üç nefeste içmek, kabın içine solumamak | Müslim, Eşribe (2028) |
| Mideyi doldurmamak: üçte biri yemek, üçte biri su, üçte biri nefes için | Tirmizî, Zühd (2380) |
| Birlikte yemek; bereket topluca yemektedir | Ebû Dâvûd, Et’ime (3764) |
| Düşen lokmayı temizleyip yemek, israf etmemek | Müslim, Eşribe (2033) |
| Yemekten sonra hamd etmek | Müslim, Zikir (2734) |
Sık Sorulan Sorular
Yemek duası sesli mi okunur?
Kişi tek başına yiyorsa içinden ya da hafif sesle okuyabilir. Toplu sofralarda birinin sesli okuması ve diğerlerinin “âmin” demesi Anadolu’da yaygın bir gelenektir.
Çocuklara yemek duası nasıl öğretilir?
Önce “Bismillâh” ve “Elhamdülillâh” ile başlanabilir. Ardından en kısa dua olan “Elhamdülillâhillezî et’amenâ ve sekânâ ve cealenâ müslimîn” her öğünde birlikte okunarak alışkanlık haline getirilebilir. Peygamber Efendimiz’in Ömer b. Ebû Seleme’ye sofra adabını küçük yaşta öğretmesi bu konuda güzel bir örnektir.
İlgili Yazılar
Kaynakça
- Buhârî, el-Câmiu’s-sahîh, Et’ime.
- Müslim, el-Câmiu’s-sahîh: Eşribe, Zikir.
- Ebû Dâvûd, es-Sünen: Et’ime, Libâs; Tirmizî, es-Sünen: Et’ime, Deavât, Zühd.
Not: Bu yazı dinî bilgilendirme amaçlıdır. Fıkhî konularda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yayınlarına veya bir din görevlisine danışmanızı tavsiye ederiz.